
سیستم لنفاوی یکی از بخشهای حیاتی بدن است که وظیفه حفظ ایمنی و تعادل مایعات را بر عهده دارد، برای بررسی دقیق عملکرد این شبکه پیچیده، پزشکان از یک روش تصویربرداری پیشرفته به نام اسکن لنفوسینتی گرافی استفاده میکنند.
اسکن لنفوسینتی چیست؟
اسکن لنفوسینتی گرافی یک تکنیک تخصصی و نوین در حوزه تصویربرداری پزشکی هستهای است که تصاویری دقیق به نام «سیتیگرام» از سیستم لنفاوی بدن ارائه میدهد؛ به همین دلیل در اصطلاح پزشکی به آن اسکن لنفاوی نیز گفته میشود.
سیستم لنفاوی در واقع شبکهای گسترده از کانالها و عروق بسیار ظریف (مشابه رگهای خونی) است. وظیفه این شبکه، به گردش درآوردن مایعی شفاف به نام لنف و سلولهای دفاعی سیستم ایمنی (لنفوسیتها) در سراسر بدن است. هرگونه اختلال، انسداد یا آسیب در این مسیر تشخیصی به کمک اسکن لنفاوی به راحتی قابل شناسایی است.
اسکن لنفوسینتی گرافی به عنوان یک ابزار تشخیصی بسیار ارزشمند و حیاتی، برای نقشهبرداری دقیق از مسیرهایی به کار میرود که احتمال گسترش سلولهای سرطانی به سایر نقاط بدن از طریق آنها وجود دارد. از آنجایی که تومورهای سرطانی ممکن است به شیوههایی غیرمنتظره و خارج از الگوهای معمول در سیستم لنفاوی حرکت کنند، انجام یک اسکن لنفاوی دقیق، بهترین راهنما برای هدایت تیم جراحی به سمت مناطق بالقوه سرطانی است؛ مناطقی که شاید در روشهای تشخیصی دیگر از نظر دور بمانند.
تصاویر دقیق و باکیفیتی که توسط اسکن لنفوسینتی گرافی تولید میشود، به متخصصان پزشکی این امکان را میدهد که با دقت بالا، تنها «غدد لنفاوی نگهبان» (Sentinel Nodes) را شناسایی و خارج کنند.
بهرهگیری از تکنولوژی اسکن لنفاوی باعث میشود بیماران از انجام جراحیهای تهاجمی و عوارض جانبی ناشی از برداشتنِ غیرضروری و گسترده غدد لنفاوی سالم در امان بمانند؛ چرا که تمرکز درمان دقیقاً بر روی بافتهای درگیر متمرکز میشود.
در این مقاله تصمیم داریم به طور کامل به بررسی ابعاد مختلف اسکن لنفوسینتی گرافی، کاربردهای تشخیصی آن و نقشی که این تصویربرداری هستهای در درمان بیماریها ایفا میکند بپردازیم. اگر شما یا عزیزانتان نیاز به انجام اسکن لنفاوی دارید، پیشنهاد میکنیم برای کسب اطلاعات علمی و کاربردی بیشتر، در ادامه این مطلب تخصصی با ما همراه باشید.
کاربردهای اسکن لنفوسینتی گرافی
اسکن لنفوسینتی گرافی به عنوان یکی از دقیقترین روشهای تشخیصی در پزشکی هستهای، استاندارد طلایی برای نقشهبرداری از مسیرهای تخلیه لنفاوی (درناژ) و شناسایی «گره لنفاوی پیشاهنگ» (Sentinel Node) محسوب میشود. پزشکان متخصص جهت تشخیص دقیق و انتخاب بهترین استراتژی درمانی در بیماریهای مختلف، انجام اسکن لنفاوی را تجویز میکنند. در ادامه، مهمترین موارد کاربرد این تست بررسی شده است:
۱. بررسی و مرحلهبندی سرطان ملانوما
در بیماران مبتلا به سرطان پوست (ملانوما)، تعیین مسیر گسترش سلولهای سرطانی حیاتی است. در این موارد، ۲ تا ۵ تزریق رادیودارو در بافتهای اطراف محل ضایعه انجام میشود. فرآیند تصویربرداری در اسکن لنفوسینتی گرافی ملانوما معمولاً بین ۱ تا ۲ ساعت زمان میبرد. بسته به محل قرارگیری تومور، ممکن است تزریق در نواحی مختلفی نظیر بازوها، قفسه سینه، گردن یا زیر بغل انجام شود تا دقیقترین نقشه از درگیری لنفاوی تهیه گردد.
۲. تشخیص و مدیریت سرطان سینه (پستان)
یکی از تحولات بزرگ در درمان سرطان پستان، استفاده از اسکن لنفاوی برای مرحلهبندی زیر بغل است. در گذشته، پزشکان ناچار بودند تمامی گرههای لنفاوی زیر بغل را خارج کنند که منجر به عوارض شدیدی نظیر ورم همیشگی دست میشد. امروزه به کمک اسکن لنفوسینتی گرافی، «اولین گره لنفاوی» که احتمال درگیری آن وجود دارد (گره پیشاهنگ) شناسایی میشود. با این روش، جراح فقط همان گره خاص را برای نمونهبرداری خارج کرده و از آسیب به سایر بافتها جلوگیری میکند.
۳. تشخیص علت ورم دست و پا (لنفادم)
بسیاری از افراد از تورم مزمن در ناحیه ساق پا یا بازوها رنج میبرند. در این موارد، اسکن لنفاوی بهترین ابزار برای افتراق بین تورمهای ناشی از سیستم لنفاوی و سایر مشکلات (مانند نارسایی عروقی یا قلبی) است. در این متد، مقدار اندکی رادیودارو بین انگشتان دست یا پا تزریق شده و تصویربرداری همزمان از هر دو سمت بدن انجام میشود تا تقارن و سرعت حرکت لنف مقایسه گردد. زمان این تصویربرداری بسته به شدت انسداد، ممکن است از ۳۰ دقیقه تا ۲ ساعت متغیر باشد.
علاوه بر موارد فوق، پزشکان در شرایط زیر نیز از مزایای اسکن لنفوسینتی گرافی بهره میبرند:
- تعیین دقیق گره پیشاهنگ: در انواع تومورهای سرطانی جهت جلوگیری از گسترش بیماری.
- بررسی مسیر تخلیه لنفاوی: در اندامهایی که دچار تغییر رنگ یا ضخامت پوست شدهاند.
- تشخیص قطعی ادم لنفی: شناسایی دقیق محل انسداد در مجاری لنفاوی که مانع حرکت سیال لنف میشود.
با استفاده از اسکن لنفوسینتی گرافی، نه تنها تشخیص بیماریها با دقت بسیار بالایی انجام میشود، بلکه بیماران از انجام جراحیهای تهاجمی و غیرضروری نیز مصون میمانند.

آمادگی های لازم پیش از اسکن لنفوسینتی گرافی
یکی از مزایای اسکن لنفوسینتی گرافی این است که فرآیند انجام آن بسیار ساده بوده و مانند بسیاری از روشهای تشخیصی دیگر، به آمادگیهای پیچیده نظیر ناشتا بودن طولانیمدت یا قطع داروهای روتین نیازی ندارد. با این حال، رعایت دقیق نکات زیر جهت حفظ ایمنی و افزایش دقت اسکن لنفاوی الزامی است:
- عدم استفاده از زیورآلات: هنگام مراجعه برای انجام تصویربرداری، از همراه داشتن جواهرات، قطعات فلزی و اشیای قیمتی خودداری کنید، زیرا فلزات میتوانند در کیفیت تصاویر اسکن لنفاوی اختلال ایجاد کنند.
- اطلاعرسانی درباره بارداری و شیردهی: اگر باردار هستید یا در دوران شیردهی قرار دارید، حتماً پیش از انجام اسکن لنفوسینتی گرافی پزشک را مطلع سازید. به دلیل استفاده از رادیوداروها در پزشکی هستهای، باید تدابیر ویژهای برای حفظ سلامت جنین یا نوزاد اتخاذ شود.
- سوابق حساسیت و آلرژی: در صورتی که به داروهای خاص، مواد شیمیایی یا رادیوداروها حساسیت دارید، موضوع را با پزشک مرکز در میان بگذارید.
- لیست داروهای مصرفی: اگرچه قطع دارو معمولاً الزامی نیست، اما بهتر است لیستی از تمامی داروهای مصرفی خود را به تکنسین اسکن لنفوسینتی گرافی ارائه دهید.
- بیماریهای زمینهای: وجود هرگونه بیماری خاص یا سوابق درمانی اخیر باید به اطلاع مسئول پذیرش و پزشک برسد تا روند انجام اسکن لنفاوی با دقت بیشتری مدیریت شود.
- ترس از فضاهای بسته (کلاستروفوبیا): اگر از قرارگیری در فضاهای بسته و دستگاههای تصویربرداری دچار اضطراب میشوید، حتماً قبل از شروع فرآیند اسکن لنفوسینتی گرافی به تکنسین اطلاع دهید تا راهنماییهای لازم را جهت آرامش شما ارائه دهد.
رعایت این موارد ساده به کادر درمانی کمک میکند تا فرآیند اسکن لنفاوی شما را در ایمنترین شرایط و با بالاترین کیفیت تصویری به انجام برسانند.

مراحل و نحوه انجام اسکن لنفوسینتی گرافی
بسیاری از مراجعین درباره چگونگی انجام این تست نگران هستند، اما باید بدانید که فرآیند اسکن لنفاوی بسیار سریع و با کمترین میزان ناراحتی انجام میشود. در مواردی که هدف بررسی غدد لنفاوی در سرطان پستان است، مراحل کار به شرح زیر میباشد:
- هماهنگی با تیم جراحی: معمولاً در همان روز تعیین شده برای عمل جراحی پستان، با هماهنگی قبلی بین بخش جراحی و مرکز پزشکی هستهای، بیمار به واحد تصویربرداری مراجعه میکند.
- تزریق رادیودارو: در مرحله اول اسکن لنفوسینتی گرافی، مقدار بسیار اندکی از داروی رادیواکتیو مخصوص (رادیودارو) توسط پزشک متخصص در ناحیه اطراف هاله پستان و دقیقاً در لایه زیر پوست تزریق میشود. این تزریق برای مشخص کردن مسیر حرکت لنف به سمت زیر بغل حیاتی است.
- زمان انتظار و تصویربرداری: بسته به پروتکل درمانی و درخواست جراح معالج، حدود ۳۰ دقیقه پس از تزریق، فرآیند تصویربرداری آغاز میگردد. در این مرحله، دستگاه گاما کمرا تصاویر دقیقی از درناژ لنفاوی ثبت میکند.
- نقشهبرداری دقیق: تصاویر حاصل از اسکن لنفوسینتی گرافی به جراح کمک میکند تا با دقت میلیمتری، اولین گره لنفاوی درگیر (گره پیشاهنگ) را شناسایی کرده و در حین عمل جراحی، فقط همان ناحیه را مورد بررسی قرار دهد.
انجام دقیق اسکن لنفاوی پیش از جراحی، ضامن دقت بالای عمل و کاهش چشمگیر عوارض جانبی پس از جراحی برای بیمار خواهد بود.
