اسکن تیروئید یکی از روشهای تخصصی در مراکز پزشکی هسته ای است که برای بررسی وضعیت فعالیت و شکل ظاهری غده تیروئید به کار میرود. در این روش، مقدار کمی رادیودارو که کاملاً ایمن است وارد بدن میشود و بهطور طبیعی توسط تیروئید جذب میگردد. سپس با دستگاهی به نام گاما کمرا از میزان جذب این ماده تصویربرداری انجام میشود. نتیجهی این اسکن به پزشک کمک میکند مشکلاتی مثل پرکاری یا کمکاری تیروئید، وجود گرهها یا هرگونه تغییر غیرعادی در بافت تیروئید را شناسایی کند. این روش یکی از ابزارهای مهم برای تشخیص زودهنگام بیماریهای تیروئیدی و انتخاب بهترین مسیر درمان است.
اسکن هسته ای تیروئید چیست؟
اسکن هسته ای تیروئید نوعی تصویربرداری پیشرفته است که برای بررسی دقیق عملکرد غده تیروئید استفاده میشود. در این آزمایش معمولاً از ید رادیواکتیو یا تکنسیوم-۹۹ استفاده میشود که پس از ورود به بدن، در تیروئید تجمع پیدا میکند. دستگاه گاما کمرا نحوه پخش این رادیودارو را ثبت کرده و تصویر واضحی از فعالیت بخشهای مختلف تیروئید ارائه میدهد.
کاربرد اسکن تیروئید
به کمک این اسکن میتوان موارد زیر را بررسی کرد:
- تشخیص پرکاری یا کمکاری تیروئید
- بررسی گرهها و ندولهای تیروئید
- علت بزرگ شدن غده تیروئید یا گواتر
- تشخیص مناطق مشکوک به سرطان
- ارزیابی نتیجه درمانهایی مانند مصرف ید رادیواکتیو
این روش کاملاً بیدرد، سریع و با خطر بسیار کم انجام میشود.
چرا اسکن تیروئید انجام میشود؟
پزشک ممکن است اسکن تیروئید را در شرایط زیر تجویز کند:
- بررسی عملکرد غده: مشخصکردن اینکه تیروئید بیشازحد فعال است یا کمتر از حد معمول کار میکند.
- بررسی گرهها: تعیین اینکه گرهها فعال (گرههای گرم) هستند یا غیر فعال (گرههای سرد).
- تشخیص علت گواتر: یافتن دلیل بزرگی تیروئید.
- شناسایی سرطان: تشخیص بافتهای غیرطبیعی که ممکن است نشانه سرطان باشند.
- پیگیری روند درمان: مخصوصاً در افرادی که تحت درمان با ید رادیواکتیو قرار گرفتهاند.
در موارد پرکاری تیروئید، اسکن میتواند علت دقیق آن را مشخص کند؛ مثلاً اینکه مشکل ناشی از بیماری گریوز است، التهاب تیروئید رخ داده یا یک گره پرکار در غده وجود دارد.
در کمکاری تیروئید نیز اسکن به متخصص کمک میکند دلیل کاهش فعالیت غده را پیدا کند.
همچنین بسیاری از اختلالات خوشخیم تیروئید مانند گرههای غیرسرطانی و گواتر نیز با کمک این اسکن و سایر آزمایشها قابل تشخیص هستند.
اسکن هستهای تیروئید چگونه انجام میشود؟
برای انجام اسکن تیروئید، ابتدا بیمار روی تخت مخصوص دراز میکشد و سر او کمی به عقب قرار میگیرد تا ناحیه گردن بهخوبی در معرض تصویربرداری قرار بگیرد. در این وضعیت، دستگاه تصویربرداری از چند زاویه مختلف از غده تیروئید عکس تهیه میکند. در طول تصویربرداری لازم است بیمار کاملاً بیحرکت بماند. معمولاً کل فرآیند تصویربرداری حدود ۳۰ دقیقه زمان میبرد.
مراحل انجام اسکن تیروئید به طور کلی شامل چند مرحله ساده است:
۱. ورود ماده رادیودارو به بدن
در ابتدای کار، مقدار کمی از یک ماده رادیودارو مانند ید رادیواکتیو یا تکنسیوم‑۹۹ به بدن داده میشود. این ماده ممکن است بهصورت تزریق داخل وریدی یا به شکل قرص خوراکی مصرف شود. پس از ورود به بدن، این ماده توسط غده تیروئید جذب میشود.
۲. زمان انتظار برای جذب ماده
بعد از دریافت رادیودارو، لازم است مدت کوتاهی صبر کنید تا ماده بهخوبی در بافت تیروئید تجمع پیدا کند. این زمان معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد.
۳. انجام تصویربرداری با گاما کمرا
پس از جذب ماده، تصویربرداری با دستگاهی به نام گاما کمرا انجام میشود. این دستگاه پرتوهای ساطعشده از رادیودارو را ثبت کرده و تصاویر دقیقی از وضعیت و فعالیت غده تیروئید ایجاد میکند. پزشک با بررسی این تصاویر میتواند عملکرد تیروئید و وجود هرگونه ناهنجاری را ارزیابی کند.
۴. پایان اسکن
مرحله تصویربرداری معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه زمان میبرد و پس از پایان آن، بیمار میتواند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرد.
نکته مهم:
اسکن تیروئید یک روش بدون درد و کمخطر محسوب میشود. با این حال، اگر باردار هستید یا در دوران شیردهی قرار دارید، حتماً پیش از انجام اسکن پزشک خود را در جریان بگذارید، زیرا ممکن است در این شرایط انجام این آزمایش توصیه نشود.
آمادگی های لازم قبل از انجام اسکن تیروئید
برای اینکه اسکن تیروئید با بیشترین دقت و ایمنی انجام شود، رعایت چند نکته ضروری است:
- اگر احتمال بارداری یا شیردهی وجود دارد، حتماً این موضوع را به اطلاع پزشک یا تکنسین اسکن برسانید.
- هرگونه حساسیت، بیماری اخیر یا شرایط پزشکی ویژه را قبل از انجام اسکن مطرح کنید.
- در صورتی که داروهای مختلف مصرف میکنید یا از مکملها و مواد حاوی ید مانند جلبک دریایی، شربتهای سرفه، مولتیویتامینها یا داروهای قلبی استفاده میکنید، پزشک باید از آن آگاه باشد.
- اگر طی دو ماه گذشته تصویربرداریهایی مثل سیتیاسکن، عکسبرداری با اشعه ایکس یا درمانهایی با مواد حاجب یددار انجام دادهاید، حتماً آن را ذکر کنید؛ زیرا این مواد میتوانند بر نتیجه اسکن تأثیر بگذارند.
- ممکن است قبل از اسکن، آزمایش خون برای بررسی میزان هورمونهای تیروئید انجام شود.
- در برخی موارد لازم است چند ساعت پیش از آزمایش ناشتا باشید، زیرا خوردن غذا میتواند نتیجه جذب رادیودارو را تغییر دهد.
- بهتر است زیورآلات و وسایل فلزی را در منزل بگذارید یا پیش از شروع اسکن از خود جدا کنید، چون وجود فلز ممکن است روند تصویربرداری را مختل کند.

تفسیر جواب اسکن هسته ای تیروئید
پس از پایان اسکن، تصاویر تهیه شده توسط پزشک متخصص پزشکی هستهای بررسی میشود. سپس گزارشی کامل و دقیق برای پزشک معالج شما ارسال خواهد شد تا بر اساس آن درباره ادامه روند تشخیص و درمان تصمیمگیری کند. نتیجه اسکن میتواند طبیعی یا غیرطبیعی باشد که هر کدام معنی خاصی دارند.
نتیجه طبیعی اسکن تیروئید
در یک اسکن نرمال، تیروئید اندازه، شکل و موقعیت طبیعی دارد و جذب ماده رادیودارو در تمام بافت غده یکدست و یکنواخت دیده میشود. نبود هرگونه ناحیه اضافی یا بافت غیرمعمول نیز نشان میدهد که نشانهای از گسترش سرطان یا وجود بافت تیروئیدی نابجا وجود ندارد. این یافتهها همگی بیانگر عملکرد سالم غده تیروئید هستند.
نتیجه غیرطبیعی اسکن تیروئید
اگر در تصاویر اسکن مواردی مانند تغییر اندازه غده، جابهجایی محل قرارگیری، یا وجود نقاطی با جذب بیش از حد یا کمتر از حد مشاهده شود، احتمال وجود اختلالات مختلف مطرح میشود. این تغییرات میتوانند نشانه مشکلات ساختاری، التهابی یا عملکردی غده باشند. نتایج غیرطبیعی معمولاً با یکی از شرایط زیر مرتبط است:
- گواتر ندولر کلوئیدی: بزرگ شدن تیروئید به علت کمبود ید، بدون نشانهای از بدخیمی.
- تیروئیدیت بدون درد: التهاب تیروئید که ممکن است موجب دورههایی از پرکاری یا کمکاری شود.
- گواتر ندولر سمی: وجود یک یا چند ندول فعال که باعث افزایش فعالیت بخشی از غده و ایجاد اختلالات هورمونی میشود.
- بیماری گریوز: یکی از علل شایع پرکاری تیروئید که در اسکن با جذب بسیار زیاد و گسترده ماده رادیودارو دیده میشود.
اسکن تیروئید چقدر زمان میبرد؟
مدت انجام اسکن تیروئید معمولاً بین 30 تا 60 دقیقه است. با این حال، بسته به نوع رادیوداروی بهکاررفته و هدف تشخیصی پزشک، ممکن است نیاز باشد بیمار چند ساعت بعد یا حتی روز بعد برای گرفتن تصاویر تکمیلی دوباره مراجعه کند. این تأخیر کمک میکند تا میزان جذب ماده رادیواکتیو در تیروئید بهطور کامل انجام شود. در طول تصویربرداری نیز لازم است بیمار ثابت بماند تا تصاویر با کیفیت بالا تهیه شود.
نقش اسکن تیروئید در تشخیص پرکاری و کمکاری
این اسکن یکی از ابزارهای مهم برای تشخیص اختلالات عملکردی غده تیروئید است. نحوه جذب رادیودارو توسط تیروئید اطلاعات ارزشمندی در اختیار پزشک قرار میدهد:
- در پرکاری تیروئید: میزان جذب ماده رادیواکتیو بیشتر از حد طبیعی دیده میشود. این موضوع علاوه بر تأیید پرکاری، به پزشک کمک میکند محل دقیق بخشهای بیشفعال غده را مشخص کند.
- در کمکاری تیروئید: جذب رادیودارو کاهش مییابد و نواحی کمتحرک یا غیرفعال بهوضوح قابل مشاهده هستند. این یافتهها به روشن شدن علت کمکاری، مانند التهاب، آسیب یا اختلالات ساختاری کمک میکند.
هزینه اسکن هسته ای تیروئید
هزینه اسکن هسته ای تیروئید بسته به محل انجام، نوع رادیودارو و امکانات مرکز تصویربرداری متغیر است. این روش یکی از دقیقترین و ایمنترین آزمایشها برای بررسی عملکرد غده تیروئید به شمار میرود و در مقایسه با سایر روشهای تشخیصی، ارزش تشخیصی بالایی نسبت به هزینه آن دارد.
بهطور کلی، عوامل متعددی بر هزینه اسکن تیروئید تأثیر میگذارند؛ از جمله:
- نوع رادیودارو مورد استفاده: در این اسکن معمولاً از ید رادیواکتیو یا تکنسیوم-۹۹ (Tc‑99m) استفاده میشود. قیمت این مواد با توجه به نوع، دوز مصرفی و منبع تأمین میتواند متفاوت باشد.
- هدف از انجام اسکن: در صورتی که اسکن برای بررسی گرههای تیروئیدی، ارزیابی درمان یا کنترل پس از جراحی انجام شود، ممکن است هزینه متفاوتی برای هر کاربرد در نظر گرفته شود.
- تجهیزات و فناوری مرکز: مراکز مجهز به دستگاههای پیشرفتهتر مانند گاماکمراهای دیجیتال معمولاً خدمات دقیقتر اما با هزینه بالاتری ارائه میدهند.
- پوشش بیمه: بیشتر بیمههای پایه و تکمیلی بخشی از هزینه اسکن تیروئید را پوشش میدهند، اما میزان این پوشش بسته به نوع بیمه و تعرفه رسمی وزارت بهداشت متفاوت است.
- موقعیت جغرافیایی مرکز: نرخ خدمات تصویربرداری در شهرهای بزرگ معمولاً بالاتر از شهرهای کوچکتر است.
در نهایت باید گفت هزینه دقیق اسکن تنها پس از ارزیابی بالینی و تأیید متخصص پزشکی هسته ای مشخص میشود. با این حال، با توجه به نقش حیاتی این روش در تشخیص اختلالاتی مانند پرکاری، کمکاری و گرههای تیروئید، انجام آن سرمایهای ارزشمند برای سلامت به حساب میآید.
پرسش های متداول درباره اسکن هسته ای تیروئید
۱. اسکن تیروئید چقدر زمان میبرد؟
مدت زمان معمول اسکن تیروئید بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه است. در برخی موارد، بسته به نوع رادیوداروی مصرفشده، ممکن است لازم باشد بیمار چند ساعت بعد یا حتی روز بعد برای عکسبرداری تکمیلی مراجعه کند. ثابت ماندن در طول تصویربرداری برای بهدست آمدن تصاویر دقیق ضروری است.
۲. بعد از اسکن تیروئید چه مراقبتهایی لازم است؟
پس از اسکن، بیشتر افراد میتوانند فعالیتهای روزمره خود را از سر بگیرند. نوشیدن مقدار مناسب مایعات برای دفع سریعتر رادیودارو توصیه میشود. مادران شیرده باید چند ساعت از شیردهی خودداری کنند و افرادی که کودک زیر ۸ سال دارند بهتر است تا حدود ۱۲ ساعت تماس نزدیک با کودک را محدود کنند.
۳. هزینه اسکن هستهای تیروئید چطور تعیین میشود؟
هزینه اسکن بسته به نوع رادیودارو (ید یا تکنسیوم)، تجهیزات مرکز، هدف درخواست پزشک، پوشش بیمه و موقعیت جغرافیایی مرکز متفاوت است. در اکثر موارد، بیمه بخشی از هزینه را پرداخت میکند. برای اعلام عدد دقیق، ابتدا باید نوع اسکن و نیاز بالینی بیمار مشخص شود.







1 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید
[…] این روش پس از اسکن هسته ای تیروئید به کمک ید رادیواکتیو برای کاهش فعالیت سلولهای […]