تومور غدد فوق کلیه به تودهای گفته میشود که در یکی یا هر دو غده آدرنال ایجاد میشود. این تومورها ممکن است خوشخیم یا بدخیم باشند و گاهی بدون ایجاد علامت، بهصورت اتفاقی در تصویربرداریهای شکم تشخیص داده میشوند. با این حال، بعضی انواع تومور غدد فوق کلیه میتوانند هورمون اضافی ترشح کنند و باعث بروز مشکلاتی مانند فشار خون بالا، تپش قلب، افزایش وزن غیرعادی یا تغییرات متابولیک شوند.
تشخیص دقیق نوع تومور، اندازه آن، میزان ترشح هورمون و احتمال بدخیمی، نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد. بنابراین هر توده آدرنال باید با نظر پزشک متخصص و بررسیهای آزمایشگاهی و تصویربرداری ارزیابی شود.
آشنایی با غدد آدرنال یا غدد فوق کلیوی
غدد آدرنال که با نام غدد فوق کلیوی نیز شناخته میشوند، بخشی از سیستم غدد درونریز بدن هستند. این غدد هورمونهایی را مستقیماً وارد خون میکنند و در تنظیم فشار خون، سوختوساز، رشد جنسی، پاسخ بدن به استرس و تعادل آب و املاح نقش دارند.
در بدن انسان دو غده فوق کلیوی وجود دارد که هرکدام بالای یکی از کلیهها قرار گرفتهاند. به همین دلیل، گاهی هنگام انجام اسکن کلیه یا سایر تصویربرداریهای مرتبط با شکم، ممکن است تودهای در ناحیه غده آدرنال بهصورت اتفاقی دیده شود.
هر غده فوق کلیوی از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
مدولا؛ بخش داخلی غده فوق کلیوی
مدولا بخش مرکزی و داخلی غده آدرنال است. این قسمت هورمونهای کاتکولآمین مانند آدرنالین و نورآدرنالین تولید میکند. این هورمونها در شرایط استرسزا، واکنش جنگ یا گریز بدن را فعال میکنند و میتوانند بر ضربان قلب، فشار خون، تعریق، هوشیاری و سطح انرژی اثر بگذارند.
کورتکس؛ بخش بیرونی غده فوق کلیوی
کورتکس لایه بیرونی غده فوق کلیوی است و وظیفه تولید هورمونهایی مانند کورتیزول، آلدوسترون و برخی هورمونهای جنسی را بر عهده دارد. این هورمونها در کنترل فشار خون، تنظیم متابولیسم چربی، کربوهیدرات و پروتئین و همچنین پاسخ بدن به استرس اهمیت دارند.
تومور غدد فوق کلیه چگونه ایجاد میشود؟
تومور غدد فوق کلیه میتواند در بخش کورتکس یا مدولای غده ایجاد شود. برخی از این تودهها هیچ هورمونی ترشح نمیکنند و به آنها تومورهای غیرعملکردی گفته میشود. در مقابل، تومورهای عملکردی میتوانند با تولید بیش از حد هورمون، علائم قابلتوجهی در بدن ایجاد کنند.
برای مثال، ترشح بیشازحد کورتیزول ممکن است با افزایش وزن در ناحیه شکم، گرد شدن صورت، ضعف عضلات و بالا رفتن قند خون همراه باشد. ترشح زیاد آلدوسترون نیز میتواند فشار خون بالا و کاهش پتاسیم خون ایجاد کند. در بعضی بیماران، علائمی مانند تپش قلب و نوسان فشار خون ممکن است نیاز به ارزیابیهای تکمیلی، از جمله بررسی وضعیت قلب یا انجام اسکن قلب در شرایط تشخیصدادهشده توسط پزشک داشته باشد.
انواع تومورهای خوشخیم غدد فوق کلیوی
در ادامه به معرفی انواع تومور های خوش خیم غده فوق کلیه پرداخته شده است.
آدنوم فوق کلیوی
آدنومها از شایعترین انواع تومور غدد فوق کلیه هستند و اغلب خوشخیم محسوب میشوند. این تومورها معمولاً از کورتکس غده منشأ میگیرند. بسیاری از آدنومها کوچک هستند و هیچ علامتی ایجاد نمیکنند، اما برخی از آنها هورمون ترشح میکنند.
آدنوم ترشحکننده کورتیزول میتواند با سندرم کوشینگ ارتباط داشته باشد. همچنین آدنومی که آلدوسترون اضافی تولید میکند، ممکن است باعث سندرم کان، فشار خون بالا و افت پتاسیم شود.
فئوکروموسیتوما
فئوکروموسیتوما نوعی تومور نسبتاً نادر است که از بخش مدولای غده فوق کلیوی منشأ میگیرد. این تومور میتواند مقدار زیادی آدرنالین و نورآدرنالین ترشح کند.
علائم فئوکروموسیتوما ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- حملات ناگهانی فشار خون بالا
- سردرد شدید یا تکرارشونده
- تپش قلب
- تعریق زیاد
- احساس اضطراب یا لرزش
- رنگپریدگی و ضعف ناگهانی
فئوکروموسیتوما از انواع مهم تومور غدد فوق کلیه است که باید پیش از هرگونه اقدام درمانی یا جراحی، با دقت بررسی و کنترل شود.
انواع تومورهای بدخیم غدد فوق کلیوی
کارسینوم آدرنوکورتیکال
کارسینوم آدرنوکورتیکال یا ACC یک سرطان نادر اما تهاجمی است که از کورتکس غده فوق کلیوی ایجاد میشود. این نوع تومور غدد فوق کلیه ممکن است هورمون تولید کند یا بدون ترشح هورمون رشد داشته باشد.
علائمی مانند درد شکم یا پهلو، احساس پری در شکم، افزایش سریع وزن، رشد موهای زائد، تغییرات هورمونی و فشار خون کنترلنشده میتوانند نیاز به بررسی دقیقتر را مطرح کنند. تشخیص زودهنگام در کنترل و درمان کارسینوم آدرنوکورتیکال اهمیت زیادی دارد.
نوروبلاستوم
نوروبلاستوم بیشتر در کودکان دیده میشود و میتواند از غده فوق کلیوی یا سایر بخشهای سیستم عصبی سمپاتیک آغاز شود. این بیماری معمولاً با بررسیهای تخصصی کودکان، آزمایشها و تصویربرداریهای تکمیلی تشخیص داده میشود.
درگیری متاستاتیک غدد فوق کلیوی
گاهی تودهای که در غده آدرنال دیده میشود، در واقع سرطان اولیه غده فوق کلیوی نیست. بعضی سرطانها، از جمله سرطان ریه، پستان یا کلیه، ممکن است به غدد فوق کلیوی گسترش پیدا کنند. در این شرایط، تشخیص منشأ اصلی سرطان برای تعیین برنامه درمانی ضروری است.
علائم تومور غدد فوق کلیه
همه بیماران مبتلا به تومور غدد فوق کلیه علائم مشخصی ندارند. با این حال، بسته به نوع تومور و هورمونهای ترشحشده، نشانهها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- فشار خون بالا یا نوسانی
- تپش قلب و تعریق غیرعادی
- سردردهای شدید و مکرر
- ضعف عضلات
- افزایش وزن غیرعادی، بهویژه در شکم و صورت
- بالا رفتن قند خون
- کاهش سطح پتاسیم
- درد شکم یا پهلو
- تغییرات غیرعادی در رشد مو یا ویژگیهای جنسی
- احساس اضطراب، لرزش یا حملات ناگهانی ترس
روشهای تشخیص تومور غدد فوق کلیه
ارزیابی تومور غدد فوق کلیه معمولاً با ترکیبی از معاینه، بررسی علائم، آزمایش خون و ادرار و تصویربرداری انجام میشود. پزشک ممکن است سطح کورتیزول، آلدوسترون، کاتکولآمینها و سایر هورمونهای مرتبط را بررسی کند.
سیتیاسکن و امآرآی میتوانند در مشخص کردن اندازه، محل، ظاهر و احتمال بدخیمی توده مؤثر باشند. در موارد خاص و بر اساس نظر پزشک، تصویربرداریهای تخصصی در مرکز پزشکی هسته ای نیز میتوانند برای ارزیابی عملکرد تومور یا بررسی گسترش بیماری درخواست شوند.
درمان تومور غدد فوق کلیه
روش درمان به نوع تومور، اندازه آن، ترشح هورمون، علائم بیمار و احتمال سرطانی بودن آن بستگی دارد. برخی تومورهای کوچک و غیرعملکردی ممکن است فقط با آزمایش و تصویربرداری دورهای پیگیری شوند.
در مقابل، تومورهای بزرگ، مشکوک به بدخیمی یا تودههایی که هورمون اضافی ترشح میکنند، اغلب به درمان جدیتر نیاز دارند. جراحی برداشتن غده فوق کلیوی یکی از روشهای اصلی درمان در بسیاری از موارد است. در سرطانهای پیشرفته نیز ممکن است از دارودرمانی، پرتودرمانی یا روشهای درمانی تخصصی دیگر استفاده شود.






